Uzun zaman oldu! Yeniden MaksatBilgi Kapak konusunu yazmaya başlamak benim için çok duygusal bir an. Özellikle kapak konusunun ilk bölümünü (işte tam bu girişi, yani serbest vuruş bölümünü) o kadar çok özlemişim ki. Bu giriş bölümü, sitemizdeki bütün içerikler arasında sohbet tadında yazabildiğim tek yer. Bu yüzden baştan söyleyeyim, sürçülisan edersem şimdiden affola.
En son Ocak 2021’de Özdemir Asaf’ı kapak ünlüsü seçmişiz. Aradan geçen yaklaşık altı yılda yalnızca zaman geçmedi; internet dünyasında da MaksatBilgi.com’da da birçok şey değişti. Ama değişmeyen bir şey vardı: MaksatBilgi.com’u devam ettirme isteğimiz. Umarım bu devamlılığı koruyabiliriz.
Teknolojide Büyük Bir Adım: Yapay Zekâ Devrimi!
2005 yılından bu yana web siteleri kuran, geliştiren ve yazılar yazan biri olarak, hâlâ MaksatBilgi.com’da üretmeye devam ediyorum. Hem de inatla! Son yıllarda günlük hayatımıza hızla giren yapay zekâ araçları ve birlikte getirdiği değişimler üzerine de düşünüyorum.
Neden böyle dediğimi açıklayayım. Evet, kabul ediyorum; büyük kolaylık sağlıyor. Nasıl kullandığınıza bağlı olarak fayda sunuyor ve bizi daha da ileriye taşıyabilecek bir teknoloji. Size burada faydalarını tek tek saymamın anlamı yok; zaten kullanıyor ve görüyorsunuz. Ben de bir kullanıcıyım. Günlük hayatımda ve iş hayatımda aktif bir şekilde kullanıyorum.
Ama bazı etkilerine dikkat etmekte fayda var demek istiyorum. İşte benim gözlemlediğim ve üzerine düşündüğüm bazı konular:
İçerik Üreticileri İçin Değişen Düzen
Haber sitelerinin, portalların ve bizim gibi blog sitelerinin yaşadığı ziyaretçi kayıplarında yapay zekâ araçlarının da payı olabilir. Fakat insan emeğinin ve içerik üretiminin devamlılığı, yapay zekâ için de gerekli.
Önceden Google’da ilk sıralarda çıkmak için çabalardık. Şimdi buna yapay zekâ araçlarının bizi kaynak göstermesi için verdiğimiz çaba da eklendi.
Öğrenciler!
Bazen kafeye gidiyor, blog yazılarımı orada yazıyorum. Bu sırada öğrencilerin çalışma biçimlerine de tanıklık ediyorum. Gözlemlediğim birçok öğrencinin ekranında yapay zekâ araçları görüyorum. Ödevlerini hazırlarken ve araştırma yaparken bu araçlardan yararlanıyorlar.
Evet, araştırma yaparken böyle bir kolaylıktan yararlanmak mantıklı! Peki, araştırırken öğrenme ve kendi düşüncesini geliştirme kısmı ne oluyor? Bu pratiklik, okuldan sonraki hayatta bu öğrencilere ne katacak?
İyi Amaçlı ve Kötü Amaçlı Kullanımlar
Yapay zekâ, kullanıcısının bilgisine ve niyetine göre iyi amaçlarla da kötü amaçlarla da kullanılabilir. İzlediğim bir filmden aklımda kalan bir düşünce var: Dünyayı daha iyi yapan da insan, daha kötü yapan da. Bence çok doğru. Daha iyi bir dünya için çalışmalı, zarar veren kullanımların neden kötü olduğunu da anlatmalıyız.
Kolaylaşan işler sayesinde daha çok mu araştıracağız, yoksa araştırmayı da mı araçlara bırakacağız?
Her şeyin otomatikleşmesi ve önümüze tepside sunulması, yeni fikirler üretme isteğimizi azaltır mı diye endişeleniyorum. Eğer bizler yazmayı bırakırsak, insanlar her şeyi kolay yoldan elde etmeye çalışır ve emek vermekten uzaklaşırsa gelecek ne kadar parlak olabilir ki? İcatların arkasında da karşılaşılan zorluklar, sorulan sorular ve bunlara çözüm bulmak için verilen emek yok mu?
Uzun bir aradan sonra MaksatBilgi.com’un Kasım 2026 kapağına Aziz Sancar’ı seçmemin nedeni de bu. Hayatımızı kolaylaştıran araçlardan yararlanırken merakımızı, öğrenme isteğimizi ve emek verme alışkanlığımızı korumamız gerektiğini düşünüyorum. Aziz Sancar gibi bilim insanlarına ve onların bilim yolculuklarını anlamaya daha çok ihtiyacımız var.
Bu düşüncemi tek bir cümleyle geçiştirmek istemediğim için önce kendi gözlemlerimi ve endişelerimi anlattım. Belki de bazı konularda hatalı düşünüyorum. Siz nasıl düşünüyorsunuz? Yorumlarda bu konuyu birlikte masaya yatırıp tartışabiliriz.
Kapak Konusu: Aziz Sancar — Bilimin İzinde
Gelelim uzun bir aradan sonraki kapak konuğumuza. Adını duyduğumuzda çoğumuzun aklına Nobel Ödülü geliyor. Peki, o ödüle uzanan yolculuk? Bir sonucu görüyor, gururlanıyor ve alkışlıyoruz. Ama o sonucun arkasındaki yılları da biraz konuşmak gerekiyor.
Aziz Sancar Kimdir?
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946’da Mardin’in Savur ilçesinde, sekiz çocuklu bir ailenin yedinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Anne ve babası okuma yazma bilmiyordu ama çocuklarının eğitimine önem veriyorlardı. Bence hikâyenin başlangıcındaki bu ayrıntı bile üzerinde düşünmeye değer. İnsan, kendisinin sahip olamadığı imkânları çocuklarına sunmak için çabalıyor.
1969 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. Ardından memleketi Savur’a dönerek iki yıl hekimlik yaptı. Sonrasında bilimsel araştırmalar için Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. 1977’de Dallas’taki Teksas Üniversitesi’nde moleküler biyoloji doktorasını tamamladı. Yale Üniversitesi’ndeki araştırmalarının ardından, 1982’de Kuzey Carolina Üniversitesi’nde çalışmaya başladı.
Kısaca anlatınca birkaç cümleye sığıyor değil mi? Oysa bu tarihler arasında eğitim, hekimlik, başka bir ülkede yeniden başlayan bir hayat ve yıllarca süren araştırmalar var.
Nobel Ödülü’nü Hangi Çalışmasıyla Kazandı?
Aziz Sancar, 2015 Nobel Kimya Ödülü’nü Tomas Lindahl ve Paul Modrich ile birlikte, DNA onarım mekanizmaları üzerine yaptıkları çalışmalarla kazandı. Sancar’ın önemli katkılarından biri, hücrelerin DNA’daki bazı hasarları nasıl bulup giderdiğini açıklamasıydı.
Biraz daha anlaşılır söyleyelim. DNA’mız zarar görebiliyor. Hücrelerimizde ise bu hasarları tespit edip onaran mekanizmalar bulunuyor. Sancar’ın araştırmaları, hasarlı bölümün çıkarılıp yerine sağlam bölümün konulduğu onarım sürecinin anlaşılmasına katkı sağladı. Bu çalışmalar, DNA hasarının kanser gibi hastalıklarla ilişkisinin araştırılmasında da önemli bir temel oluşturdu.
Düşünsenize, gözümüzle göremediğimiz bir dünyada neler olduğunu anlamak için yıllarca çalışıyorsunuz. Bir soruya cevap bulunca karşınıza başka bir soru çıkıyor. Öğrenmek biraz da böyle bir şey değil mi?
Bir Ödülün Ötesinde
Benim bu kapakta dikkat çekmek istediğim şey, Nobel Ödülü kadar o ödüle gelene kadar verilen emek. Çünkü biz çoğu zaman başarı hikâyelerinin sonuç kısmıyla karşılaşıyoruz. Oysa araştırmanın içinde beklemek, denemek, yanılmak ve yeniden başlamak da var.
Yazının başında yapay zekâyla ilgili sorularımı anlatırken de aslında bunu düşünüyordum. Elimizdeki araçlar gelişsin, işlerimiz kolaylaşsın. Ben de bunlardan yararlanıyorum. Ama soru sormayı, öğrendiklerimizi anlamaya çalışmayı ve kendi düşüncemizi geliştirmeyi bırakmayalım.
Aziz Sancar’ın hayatını okurken bende kalan duygu bu. Bir insanın merakının ve çalışma isteğinin, yıllar içinde başka insanların da yararlanabileceği bir bilgiye dönüşmesi.
Neden Kasım Kapağımızda Aziz Sancar Var?
Uzun bir aradan sonra kapak bölümüne dönerken, MaksatBilgi’nin adına ve yıllardır sürdürmeye çalıştığımız amacına yakışan bir isimle başlamak istedim. Araştırmayı, öğrenmeyi ve paylaşmayı yeniden hatırlatacak bir isimle.
Aziz Sancar’ı bu yüzden Kasım 2026 kapak konuğumuz yaptık. Başardıklarını hatırlamak kadar, o başarıların arkasındaki bilim yolculuğuna da bakmak için.
Her birimiz bilim insanı olmayabiliriz. Ama merak ettiğimiz bir konuyu araştırabilir, öğrendiğimiz bir bilginin doğruluğunu sorgulayabilir ve yaptığımız işe biraz daha özen gösterebiliriz. Bence bunun da bir değeri var.
Uzun zaman sonra yeniden buradayız. Araştırmaya, öğrenmeye ve paylaşmaya devam ediyoruz. Umarım daha nice kapak yazısında buluşuruz!
Aziz Sancar Hakkında Diğer Yazılarımız
Aziz Sancar’ın hayatını ve çalışmalarını daha ayrıntılı okumak isterseniz, daha önce hazırladığımız yazılara da göz atabilirsiniz:
