Bilim ve Keşif

Gezegenler Ölebilir Mi?

instagram takipçi hilesi

Birçoğumuz insan kaynaklı iklim değişikliği ve bunun Dünya‘nın yaşanabilirliği üzerindeki etkileri konusunda endişeliyken, diğer gezegenler de yüzeylerinin ötesindeki güçlerden benzer şekilde etkileniyor. Yakındaki yıldızların, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi diğer gök cisimlerinin davranışları, belirli bir gezegendeki yaşamı veya yaşam potansiyelini değiştirebilir.

gezegenler olebilir mi 1

Bir gezegen yaşanamaz hale gelirse, yaşamı sürdürme olasılığını kaybederse ölebilir. Bir gezegen aynı zamanda tamamen yok olarak ve uzay enkazına dönüşerek de ölebilir. Gezegenler her iki kaderi de birkaç farklı şekilde yaşayabilir. Bu süreçlerin birçoğu gezegenin yaratılışından milyonlarca yıl sonrasına kadar gerçekleşmez ve çoğu da bir gecede olmaz. Ancak bilim sitesi olan Space.com çoğu gezegenin eninde sonunda öleceğini açıklıyor. Fransa‘da bir bilim adamı olan Sean Raymond, bunun Dünya‘dan çok uzakta değil, her zaman gerçekleştiğini söylüyor. Gök bilimciler, kaderlerini keşfetmek ve sonunda burada neler olabileceğini tahmin etmek için sürekli olarak diğer dünyaları izliyorlar.

Aşırı Sıcaklıklar

gezegenler olebilir mi 2

Bir gezegenin sıcaklığı, yaşamı sürdürme kabiliyetinin anahtarıdır. Her iki yöndeki (sıcak ya da soğuk) aşırılıklar canlı organizmaları öldürebilir. Dünya‘da sıcaklıklar atmosferde ne kadar karbondioksit bulunduğuna bağlıdır. Bu gazın ya da diğer sera gazlarının çok fazla olması durumunda güneşten gelen radyasyon Dünya atmosferinde hapsolur ve geri salınamaz, böylece gezegenin sıcaklığı yükselir.

Daha yüksek sıcaklıklar yağmur olasılığını artırabilir, bu da havadaki gazların bir kısmını uzaklaştırır ve gezegeni soğutur. Ama gazlar çok hızlı bir şekilde biriktiğinde, yağmur bu gazları temizlemek için yeterli kalmaz. Yüksek sera gazı seviyeleri sadece sıcaklıkları yükseltmekle kalmaz, aynı zamanda Dünya atmosferinin uzaya doğru yükselmesine neden olarak radyasyondan korunmamızı da ortadan kaldırabilir. Union of Concerned Scientists‘e göre bu, ozon tabakasındaki deliğe neden olan şeye benzer.

Yüzeyinde çok fazla buz bulunan bir gezegende ise tam tersi bir etki meydana gelebilir, çünkü buz gezegenin yıldızından gelen ısıyı uzaya geri yansıtır. Gezegen sonunda canlılar için çok soğuk olacaktır. Space.com bunun gibi bir iklim felaketinin yaşamı sürdürebilecek herhangi bir gezegende meydana gelebileceğini belirtiyor.

Volkanik Aktivite Ve Gaz Devleri

gezegenler olebilir mi 3

Bir gezegenin volkanik ve tektonik faaliyetleri, çevresini ve atmosferini büyük ölçüde etkileyebilir. Volkanik patlamalar çok miktarda karbondioksit ve diğer gazları açığa çıkarır ve bunlar atmosfere karıştıkça gezegen ısınır. Çok fazla volkanik patlama Dünya‘yı Venüs gibi bir gezegene dönüştürebilir.

Bir başka olaysa volkanik patlamaların bir gezegenin sıcaklığını düşürebilmesidir. Modern Endonezya‘daki Tambora Dağı‘nın 1815 yılındaki patlaması havaya yaklaşık 31 mil küp kül yaymıştır. Bu kül yavaş yavaş Kuzey Yarımküre boyunca yayıldı. Bu nedenle ortalama sıcaklıklar, ‘Yazsız Yıl’ olarak adlandırılan bir sonraki yıl boyunca tam bir derece düştü. Bu durum diğer doğal felaketlerin yanı sıra gıda kıtlığına da yol açtı. Bir dizi benzer olay bir gezegeni büyük ölçüde değiştirebilir.

Volkanik faaliyetler, yakındaki daha büyük bir gezegenin çekim gücü tarafından kontrol edilebilir. Bu kuvvet bir gezegenin ya da ayın iç katmanlarını ısıtabilir ve basınçlandırabilir. Jüpiter‘in uydusu Io, Jüpiter’in çekim gücü nedeniyle güneş sistemimizde volkanik olarak en aktif yerdir. Jüpiter gibi gaz devleri komşu uzay cisimlerinin yörüngesini de etkileyebilir, hatta onları tamamen yörünge dışına itebilir. Aşırı bir durumda, bir gaz devi başka bir cismi bir yıldızın içine itebilir.

Asteroit Bombardımanı

gezegenler olebilir mi 4

Gezegenler ve uyduların yanı sıra gaz devleri de kuyruklu yıldızlar ve asteroitleri hareket ettirebilir. Bu kuyruklu yıldızların ve asteroitlerin yörüngeleri diğer yer çekimi kuvvetleri veya buz tarafından da değiştirilebilir. Yaklaşık 3,8 ila 4,1 milyar yıl önce, Geç Ağır Bombardıman olarak adlandırılan bir dönemde, güneş sistemimizdeki gezegenler diğer büyük uzay cisimlerinin sık sık çarpmasına maruz kalmıştır. Bu, güneş sisteminin oluşumunda geç bir dönemdi ve gezegenlerin mevcut boyutlarını etkiledi. Özellikle bu dönemde Neptün ve Jüpiter‘in yerçekimi kuyruklu yıldızları Dünya‘ya doğru itti. Bu gibi cisimler bir gezegene çarptığında, yeterince büyüklerse mini bir buzul çağına neden olabilirler.

Dinozorların ve diğer türlerin yaklaşık 65,5 milyon yıl önce yok olmasının muhtemelen böyle bir olaydan kaynaklandığını biliyoruz. Dünya‘nın jeolojik kayıtlarındaki iridyum, bunun gerçekleştiği döneme karşılık gelmektedir. Bu element normalde sadece uzayda bulunduğu için, bilim insanları Walter ve Luis Alvarez yok oluş olayına bir kuyruklu yıldız, asteroit veya meteor çarpmasının neden olduğunu öne sürdü. Aynı dönemde küresel sıcaklıklar düşerek okyanusların soğumasına ve Dünya‘nın kutuplarında buzulların oluşmasına neden oldu. Bunun gibi çok sayıda olay bir gezegeni tamamen yaşanmaz hale getirebilir.

Beyaz Cüce Tarafından Tüketim

gezegenler olebilir mi 5

Sonunda beyaz cüce haline gelen yıldızlar, yıldızın dış katmanlarını kaybettiği bir önceki ‘kırmızı dev’ evresine sahiptir. Yıldızın çekim gücündeki değişim nedeniyle, yörüngede dönen küçük cisimler yıldıza yaklaşır. Daha sonra yıldız, nükleer füzyon yoluyla artık enerji üretmeyen ‘ölü’ bir yıldız olan beyaz cüce haline gelir. Bu yıldızlar hala sıcaktır ancak yavaşça soğuyacak ve görülmeleri zorlaşacaktır. Ayrıca daha kompakt hale gelirler, Dünya‘dan daha büyük olmazlar.

NASA‘ya göre, bir beyaz cüceden kaynaklanan gelgit kuvvetleri, yakın yörüngedeki cisimlerin parçalanmasına neden olabilir. Kalıntılar daha sonra yıldızın yüzeyine düşer. Gök bilimciler bunun Dünya‘nın başına gelebileceğini ve kesinlikle Merkür ve Venüs’ün başına da geleceğini bundan 5 ila 8 milyar yıl sonra, güneşimiz beyaz bir cüce haline geldiğinde tahmin ediyorlar.

2022 yazında NASA, yörüngesindeki eski gezegenlerini ‘yiyor’ gibi görünen G238-44 adlı bir beyaz cüce keşfetti. Gök bilimciler, potansiyel olarak yaşamı sürdüren bir gezegen için iki temel bileşen olan hem kayalık-metalik hem de buzlu materyali tükettiğini söyleyebilirler.

Su Kaybı Ve Süpernovalar

gezegenler olebilir mi 6

NASA, evrendeki hemen her yıldızın eninde sonunda bir kırmızı deve, ardından da bir beyaz cüceye dönüşeceğini açıklıyor. Ancak düşük kütleli yıldızlar daha yavaş değişecektir. Çok büyük kütleli yıldızlar küçülmek yerine genişleyerek süper devlere dönüşebilir ve daha sonra bir süpernova ile patlayabilir. Bu tür yıldızlar nadirdir ve gökbilimcilerin bildiklerinin yörüngesinde hiçbir gezegen bulunmamıştır, ancak henüz keşfetmedikleri bazıları olabilir. Bir süper devin yörüngesindeki bir gezegen yıldızın süpernovası tarafından yok edilecektir.

Bir başka yıldız türü olan kırmızı cüce, yörüngesindeki gezegenlerde birkaç milyon yıl boyunca yaşamı sürdürebilir, ancak yıldız daha parlak hale geldikçe gezegenlerdeki su buharlaşacaktır. Yeterli su kalırsa, gezegenler hala yaşanabilir olacaktır; aksi takdirde, yaşayamazlar.

Dünya gibi iç kısmında su bulunan bir gezegen sonunda bu suyu dışarıya doğru iterek yeni okyanuslar yaratabilir. Ancak gök bilimciler Dünya‘nın bir milyar yıl içinde artık suya sahip olmayacağını tahmin ediyor. Bu da muhtemelen Güneş‘in genişlemesinden önce yakınındaki gezegenleri ‘öldürecektir’. Bizim için iyi haber ise bunun uzun, çok uzun bir süre gerçekleşmeyecek olması.

Gezegenler Ölebilir Mi ile İlgili Videolar

Kardelen Kırılmaz

1992 Bursa doğumlu Muğla Üniversitesi Kamu Yönetimi mezunuyum.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu