Yaşam

Çoğu İnsanın Hiç Duymadığı Avrupa Dilleri

instagram takipçi hilesi

Çoğu Amerikalı, Fransızca, İtalyanca, Rusça veya Almanca gibi Avrupa dillerine aşinadır. Avrupalılar bildikleri dil listelerine Katalanca, Çekçe, Slovakça, Macarca ve Estonca gibi birkaç küçük dil ekleyebilirler. Bununla birlikte, Avrupa genel olarak ulusal dillerin hüküm sürdüğü kıta olarak kabul edilir.

hic duyulmayan avrupa dilli 1

Yine de, katmanlar aralanırsa, çoğu Avrupalının bile tamamen habersiz olduğu yüzlerce bölgesel azınlık dili bulunur. Bunlardan bazıları, 18. yüzyılda ulus devletin gelişiyle rafa kaldırılan, Orta Çağ‘a hatta daha da ilerisine uzanan, zengin edebiyatları ve folkloru olan dillerdir. Diğerleri, daha yeni yazılmış olan tamamen sözlü dillerdir.

Avrupa‘nın dilsel mirasının zenginliğini kataloglamak imkansızdır. En az üç farklı dil ailesini ve çok sayıda alt aileyi kapsayan, Avrupa’nın dilsel gizli cevherlerinden bazıları burada, bazıları tamamen ortadan kaybolmuş birçok antik dil gibi yakında bir daha asla duyulmayabilir. İşte;

Çoğu İnsanın Hiç Duymadığı Avrupa Dilleri

LİVONYA (LETONYA)

hic duyulmayan avrupa dilli 2

Bugünkü Letonya‘nın Livonya kıyılarında konuşulan bu Ural akrabasının Fince ve Estonya‘daki hikayesi en acıklıları arasında. Livonya Enstitüsü‘ne göre, bu dil küçük balıkçı topluluklarında varlığını sürdürdü ve bu topluluklar, 20. yüzyılda Livonya dilinde gazeteler ve edebiyat geliştirmeye bile başladılar. Estonya ve Finlandiya‘dan gelen mali yardımla, Livonian, özellikle I. Dünya Savaşı‘ndan sonra hayatta kalabilecek gibi görünüyordu.

Ne yazık ki Livonya dili ve genel olarak tüm Baltık dili için, SSCB 1940 yılında işgal edip Litvanya, Letonya ve Estonya’yı ilhak edip bu süreçte yüzbinlerce kişiyi öldürüp sınır dışı ettiğinde gelecek tamamen paramparça oldu. Livonya Enstitüsü‘ne göre, Livonya anavatanı, sakinleri ya yurtdışına kaçan ya da evlerinden SSCB‘nin diğer bölgelerine sürülen kısıtlı bir bölge haline geldi. Dili her şeye rağmen canlı tutan birbirine sıkı sıkıya bağlı topluluk dağıldı ve yok edildi.

BBC‘ye göre Livonian dilinin soyu 2013 yılında, anadili son olarak konuşan 103 yaşındaki Grizelda Kristina, anavatanından uzakta Kanada’da öldüğünde resmen yok oldu. Ancak, bugün, bir canlanma için umut var. Letonya’dan LSM News‘e göre, bir çift kızlarına dili öğretti ve bir çocuk ders kitabı yayınladı. Şu anda, üç yaşındaki Kuldi Medne, Livonya dilini anadili olarak adlandırabilen dünyadaki tek kişi olma onurunu taşıyor. Ailesi daha fazlasının geleceğini umuyor.

YOLA (İRLANDA)

hic duyulmayan avrupa dilli 3

İrlanda‘da bugün İngilizce ve Kelt Galcesi olmak üzere iki ana dil bulunmaktadır. Ancak adada eskiden daha az bilinen üçüncü bir dil daha vardı: Yola adı verilen fosilleşmiş bir Ortaçağ İngilizcesi.

Wexford Hub‘a göre, Normanlar 1066‘da İngiltere‘yi fethettikten sonra İrlanda’yı işgal ettiklerinde, Ortaçağ İngilizcesini de beraberlerinde getirdiler ve bu dil tahmin edilebileceği gibi Kuzey İrlanda’da değil, güneydoğu Wexford‘da yerleşti. İngilizce gelişmeye devam ettikçe, Wexford lehçesi fosilleşerek Yola adı verilen ayrı bir dil haline geldi.

Yola (eski olarak tanımlanabilir), Amerikalılara çok tanıdık gelebilir neredeyse İrlanda aksanlı İngilizce gibi. Ama öyle değil. Örneğin, bu şarkıdan bir cümleyi ele alalım. “Yerstey w’had a baree, gist ing oor hoane” cümlesi kesinlikle tanıdık geliyor. İngilizce konuşan biri muhtemelen en azından başlangıcı anlayabilir, ancak tam satırın “Dün elimizde bir hedefimiz vardı” anlamına geldiğini bilmek için bir açıklamaya ihtiyaç duyabilir.

Nihayetinde, İrlanda Galcesinde olduğu gibi, İrlanda‘daki İngiliz yönetimi sıkılaştıkça, Yola dilini konuşanlar standart İngilizceye uyma baskısıyla karşı karşıya kaldı. Dil, Amerika‘ya büyük ölçekli İrlanda göçünün yaşandığı 19. yüzyılda ciddi bir düşüş yaşadı ve uzun, yavaş bir ölüme terk edildi. Wexford People‘a göre ise dilin 1998 yılında Jack Devereux‘un ölümüyle nesli tükendi.

FAROE DİLİ (FAROE ADALARI)

hic duyulmayan avrupa dilli 4

İzlanda ile Britanya Adaları arasında konumlanan Faroe Adaları, Viking Çağı‘na kadar uzanan kendine özgü bir kültür geliştirmiştir. Faroe dili, o zamanın günümüze ulaşan bir kalıntısıdır.

Faroe Adaları hükümetine göre, Faroe Dili Eski İskandinav kökenlidir ve İzlandaca ve İskandinavya dilleriyle akrabadır. Bununla birlikte, dil, evlilik ve yerleşim kalıplarını yansıtan büyük miktarda Kelt etkisine sahiptir. Faroe Adaları‘na yerleşen erkekler çoğunlukla İskandinav iken, kadınlar ise daha çok İrlanda‘dan Galce konuşan kişilerdi.

Dil, Orta Çağ‘da geliştikçe, Danimarka‘nın 1536 yılında resmi kullanımını yasaklama girişimlerine rağmen, halk hikayeleri ve baladlardan oluşan zengin bir sözlü irfan oluşturmuştur. 19. yüzyılda Lutherci Papaz Venceslaus Ulricus Hammersheimb sayesinde işler değişti. Faroe dilinin folklorunu yazıya dökmek için modern bir imla oluşturarak ulusal bir bilincin de doğmasını sağladı. Bu durum sonunda Danimarka’nın 1938 yılında verdiği dilin tanınması taleplerine dönüştü.

Bugün Faroe dili Faroe Adaları‘nın ana dilidir ve elbette başta İngilizce olmak üzere diğer dillerden etkilenmeye devam etmektedir. Ancak adalardaki erkek nüfusunun fazlalığı, Tayca ve Tagalogca‘dan gelen yabancı etkilere beklenmedik bir açıklık yarattı bu da Faroe erkeklerinin Güneydoğu Asya‘dan kadınlarla evlenme eğilimini yansıtıyor.

BRETON (FRANSA)

hic duyulmayan avrupa dilli 5

Bretonca, Avrupa anakarasında Kelt dilinin son kalesi olan kuzeybatı Fransa‘daki Bretanya bölgesinin anadilidir. Indiana Üniversitesi‘ne göre, 3 milyonluk bölge nüfusu içinde yaklaşık 35.000 günlük konuşanı ve 210.000 toplam konuşanı bulunmaktadır.

Breton’un Kelt dil ailesindeki yeri oldukça beklenmediktir. Britannica‘ya göre en yakın akrabaları, Roma döneminden kalma Kelt dilleri değil, Galce ve Kornişçedir. Bu bağlantı, güneydoğu Britanya’dan gelen göçmenlerin dili MS 5. yüzyılda tanıttığını gösteriyor. Ortaçağ ve erken modern Bretanya’nın dili olarak kalmış, bir şiir ve şarkı külliyatı geliştirmiştir.

18. yüzyılda Bretonca gelişiyordu. Dil resmi bir statüye sahipti ve yeni bir sözlük ile standartlaştırılıyordu. Ancak Wisconsin, Milwaukee Üniversitesi‘nden Profesör Kerstin Mendel‘e göre, Fransa‘nın bölgesel dillerini Fransızca lehine hedef alan 1789 Fransız Devrimi ile işler ters gitti.

Breton kralcılarına karşı verilen şiddetli bir mücadelenin ardından Paris, Breton’un varlığını destekleyen bölgesel kurumları ezdi. Sonunda dil, Breton çocuklarına Fransızca konuşmayı öğretmek dışında okullarda yasaklandı.

Bugün Brittany nüfusunun %1‘inden azının Bretonca bildiği göz önüne alındığında, dilin ciddi tehlike altında olduğu düşünülmektedir. Ancak CNN‘e göre, Diwan Okulu adında bir hareket var ve bu hareket, yeni nesil konuşmacıların yerel tarihin bu güzel parçasını canlı tutması umuduyla Breton çocuklarına dili öğretmeye çalışıyor.

Çoğu İnsanın Hiç Duymadığı Avrupa Dilleri ile İlgili Videolar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu