New York denince çoğumuzun aklına gökdelenler, bitmek bilmeyen bir koşuşturma ve modern hayatın tam merkezinde atan bir nabız gelir. Ancak bu metropolün tam kalbinde, Brooklyn sokaklarında adeta zamanın yüzyıllar önce durduğu bambaşka bir dünya saklanıyor.
Son dönemde çektiği belgeseller ile dünyada da ilgi çeken Ruhi Çenet, bu kez kamerasını Amerika’nın en içine kapalı ve gizemli topluluklarından biri olan Hasidik Yahudilerin merkezine çeviriyor. Dışarıdan birinin adım atmasının bile neredeyse imkansız olduğu bu kapalı mahalleye giren Çenet, 48 saat boyunca onların günlük rutinlerine, ibadetlerine ve akılalmaz katılıkta işleyen kurallarına ortak oluyor.
Belgeselin asıl amacı, magazinleştirilmiş iddiaların ötesine geçip bu insanların gerçekten nasıl yaşadığını içeriden bir gözle belgelemek. Akıllı telefonların yasak olduğu, kadın ve erkek dünyalarının kesin çizgilerle ayrıldığı ve modern kanunlar yerine hahamların kararlarının geçtiği bu izole hayat, izleyiciye New York’un göbeğinde bambaşka bir yüzyılda yaşıyormuş hissi veriyor.
Ruhi Çenet Hasidik Yahudiler Belgeseli: New York’un Gizli Dünyasından 13 Çarpıcı Bilgi
İşte Ruhi Çenet’in Hasidik Yahudiler belgeselinde şaşkınlıkla izlediğimiz, bu sıra dışı topluluğa dair en çarpıcı detaylar.
13) Kalabalık Ailelere Sağlanan Yıllık 100.000 Doları Aşan Devlet Yardımları
Erkeklerin tam zamanlı dini eğitim alıp resmi iş gücüne girmemesi ve hanelerde 10 veya daha fazla çocuk bulunması, resmi gelir düzeyini kağıt üzerinde yoksulluk sınırının altına çekiyor. Bu durum sayesinde aileler; gıda yardımı (SNAP), kira desteği (Section 8), sağlık sigortası (Medicaid) ve çocuk bakım sübvansiyonları gibi kalemlerle ABD devletinden yılda toplamda 100.000 doları aşabilen sosyal destek paketleri alıyor.
12) İnternet ve Televizyon Dünyasından Tamamen Kopuk Yaşam
Modern dünyanın vazgeçilmezi olan internet, bu mahallede bir insanın ruhuna gelebilecek en büyük tehlike olarak görülüyor. Topluluk üyelerinin büyük kısmı hayatında hiç televizyon açmamış, tek bir web sitesine dahi girmemiş. Dış dünyanın seküler kültüründen tamamen korunmak için akıllı telefonlar kesinlikle yasaklanıyor; sadece topluluk içi iletişime izin veren çok kısıtlı ve filtresi olan eski tip cihazlar kullanılıyor.
11) Katı ve Tavizsiz Koşer (Kosher) Beslenme Düzeni
Tüketilen her lokmanın en yüksek seviyedeki hahamlık denetiminden geçmesi şart. Et ve süt ürünlerinin bir arada bulunması kesinlikle yasak; bu ayrım öyle bir noktada ki evlerde hem et hem süt için ayrı tezgahlar, farklı bulaşık makineleri ve ayrı dolaplar tutuluyor. Dışarıdan denetimsiz hiçbir mahalleye hatta evlere sokulmuyor.
10) Hayatın Tamamen Durduğu Şabat Günleri
Cuma gün batımıyla başlayıp cumartesi akşamına kadar süren Şabat boyunca her türlü iş, teknoloji ve araç kullanımı bıçak gibi kesiliyor. Elektrik düğmesine basmak dahi yasak sayıldığı için lambalar önceden ayarlanıyor ya da açık bırakılıyor. Hatta sokaklara çekilen “Eruv” adı verilen ince misina benzeri teller, Şabat günü dışarıda küçük bir anahtar bile taşırken dini sınırları aşmamak için kullanılıyor. Yani Şabat günü olağan bir şeyin durumunu değiştiremezsiniz.
9) Kendi Güvenlik, Ambulans ve Yargı Ağları
Hasidik Yahudi topluluğu, New York’un resmi polis teşkilatına veya mahkemelerine neredeyse hiç başvurmuyor. Kendi gönüllü devriyeleri olan “Shomrim” sokaklarda asayişi sağlıyor ve gerektiğinde vatandaşa sivil gözaltı uygulayabiliyor. Acil durumlarda kendi ambulans ağları olan “Hatzalah” devreye giriyor; aile veya ticaret anlaşmazlıkları ise resmi mahkemeler yerine doğrudan dini din mahkemelerinde çözülüyor.
8) Evli Kadınların Saçlarını Kazıtması ve Peruk Takması
Kadınlar evlendikleri andan itibaren tevazu kuralları gereği kendi doğal saçlarını dipten kazıtıyor veya tamamen kesiyor. Toplum içine çıkarken mutlaka “sheitel” adı verilen perukları ya da başörtülerini takmak zorundalar. Katı ailelerde kadınların evde, eşleriyle yalnızken dahi başlarını örtülü tutması bekleniyor.
7) 15’e Varan Çocuk Sayısı ve Doğumda Haham İzni
Hasidik Yahudiler için kendi nüfuslarını artırmak en büyük dini görevlerden biri kabul ediliyor. Ailelerde de 10 ila 15 çocuk görmek son derece sıradan bir durum. Çiftlerin çocuk yapmayı durdurması, ara vermesi veya herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanması tamamen hahamın özel iznine ve onayına bağlı.
6) Eşler Arasında Ay Boyunca Uygulanan Temas Yasağı
Dini temizlik yasalarına göre kadınların regl dönemiyle başlayan ve ritüel arınmaya kadar süren yaklaşık iki haftalık süreçte karı koca arasında her türlü fiziksel temas yasaklanıyor. Bu süre zarfında yataklar ayrılıyor; çiftler birbirine dokunamadığı gibi elden ele bir tabak, bardak hatta bebeklerini uzatmak dahi kurallara aykırı sayılıyor.
5) Sokaklarda Dolaşan Gönüllü İffet Denetçileri
Mahallenin sokaklarında dolaşan gönüllü iffet denetçileri, özellikle kadınların ve gençlerin kıyafetlerinin belirlenen dini sınırlara uyup uymadığını kontrol ediyor. Açık giyinen veya topluluk kurallarına aykırı hareket eden kişiler bu devriyeler tarafından hemen durdurulup sözlü olarak uyarılıyor.
4) 13 Yaşından Sonra Sadece Dini Metinlere Ayrılan Eğitim
Çocuklar sabah 07:30’dan akşam 21:30’a kadar sinagog ve yeşivalarda günlerini geçiriyor. 13 yaşına geldiklerinde matematik, fen veya yabancı dil gibi modern akademik dersler tamamen kesiliyor. Gençler tüm günlerini sadece kutsal metinleri ezberleyerek geçiriyor ve modern anlamda hiçbir kariyer ya da meslek planlaması yapmıyorlar.
3) Sinagog İçindeki Kesin Kadın Erkek Ayrımı
İbadet merkezinde kadınlar ve erkekler asla yan yana gelemiyor. Ana ibadet alanında yalnızca erkekler ve küçük erkek çocukları dua ederken, kadınlar ibadeti sadece üst kattaki karartılmış koyu camların arkasından, erkeklere görünmeden takip edebiliyor. İnançlarına göre kadın ve erkek birbiri ile temasta kesinlikle bulunamaz.
2) Erkeklerin Günlük Arınma Banyosu Olan Mikve
Topluluktaki erkekler ruhlarını arındırmak amacıyla düzenli olarak “Mikve” adı verilen özel ritüel havuzlarına giriyor. Özellikle her cuma günü Şabat ibadeti öncesinde ve sabah dualarından evvel bu suya tamamen dalıp çıkarak manevi bir temizlik yaptıklarına inanıyorlar.
1) Sinagogun Altından Çıkan Gizli Tüneller ve Geçitler
2024’ün başlarında genel merkezin altında tesadüfen bulunan izinsiz tüneller, dünya gündemini sarsmıştı. Belgeselde de yerinde incelenen bu tünellerin, sinagogu kendi başlarına genişletmek isteyen radikal genç gruplar tarafından gizlice kazıldığı, içinde yataklar ve giysiler bulunduğu ve durumun polis müdahalesiyle mühürlendiği aktarılıyor.
Kaynak: 1
