Türk tarihi konuşulurken genelde aynı isimler akla gelir: Göktürkler, Selçuklular, Osmanlı gibi büyük ve güçlü devletler. Okullarda da genelde bu devletler anlatılır. Ama işin ilginç tarafı şu; tarih boyunca kurulan Türk devletlerinin sayısı aslında çok daha fazla. Bazıları kısa süre yaşamış, bazıları ise bulunduğu coğrafyada önemli etkiler bırakmasına rağmen zamanla unutulmuş.
Tarih biraz da böyle bir şey aslında. Bazı devletler çok uzun yıllar ayakta kaldığı için herkes tarafından bilinir, bazıları ise arada kaybolur. Oysa o küçük ya da az bilinen devletler de Türk tarihinin önemli parçaları. Bugün pek konuşulmayan ama tarih kitaplarının içinde yer alan birkaç Türk devletine biraz yakından bakalım.
Tarihin Tozlu Sayfalarında Kalan Unutulmuş Türk Devletleri
Avar Kağanlığı
Avarlar çoğu insanın adını pek duymadığı bir Türk topluluğu. Oysa bir dönem Avrupa’nın en güçlü devletlerinden birini kurdular. Orta Asya’dan batıya doğru göç eden Avarlar, Avrupa’da büyük bir devlet kurmayı başardı. Bugünkü Macaristan ve çevresinde uzun süre hakimiyet kurdular. Hatta Bizans İmparatorluğu ile birçok kez savaş yaptılar.
Avar Kağanlığı o dönemde Avrupa siyasetinde önemli bir güç sayılıyordu. Ama zamanla iç karışıklıklar ve dış saldırılar nedeniyle zayıfladı. Bir süre sonra tarih sahnesinden çekildi. Bugün Avarlar hakkında çok fazla konuşulmasa da Avrupa tarihinin önemli aktörlerinden biri oldukları biliniyor.
İlginizi Çekebilir: Tarihin Akışını Değiştiren 8 Türk Kadını
Sabirler
Sabirler de Türk tarihinin az bilinen topluluklarından biri. 5. ve 6. yüzyıllarda Kafkasya ve çevresinde yaşamış bir Türk topluluğu olarak biliniyorlar. Sabirler özellikle savaşçı özellikleriyle tanınırdı. O dönemin kaynaklarında oldukça güçlü bir askeri yapıya sahip oldukları anlatılır. Bizans ve Sasani devletleriyle ilişkiler kurmuşlardı.
Ama Sabirlerin tarihi çok uzun sürmedi. Zaman içinde farklı Türk topluluklarının içinde eriyip kayboldular. Bugün Sabirlerden çok fazla iz kalmamış olsa da tarihçiler bu topluluğun Türk tarihinin erken dönemleri açısından önemli olduğunu söylüyor.
Unutulmuş Türk Devletleri İle İlgili Detaylı Videoyu Aşağıdan İzleyebilirsiniz
Türgişler
Türgişler de çoğu kişinin adını pek duymadığı Türk devletlerinden biri. 7. ve 8. yüzyıllarda Orta Asya’da güçlü bir devlet kurdular. Göktürk Devleti’nin zayıflamasından sonra ortaya çıkan Türgişler, kısa sürede bölgede etkili hale geldi. Özellikle Çin ve Arap ordularına karşı mücadele ettikleri biliniyor.
Türgişler, Orta Asya’daki Türk siyasi yapısının devam etmesinde önemli rol oynadı. Ama zamanla iç çekişmeler ve yeni güçlerin ortaya çıkması nedeniyle güçlerini kaybettiler. Bir süre sonra tarih sahnesinden çekildiler.
Hazar Kağanlığı
Hazarlar aslında tamamen unutulmuş sayılmaz ama çoğu kişi hakkında fazla bilgiye sahip değil. Oysa Hazar Kağanlığı uzun süre varlığını sürdüren önemli bir Türk devletiydi. Karadeniz’in kuzeyinde güçlü bir devlet kurdular. Bugünkü Rusya, Ukrayna ve Kafkasya çevresinde etkili oldular.
Hazarlar ticaret yollarını kontrol ettikleri için ekonomik açıdan da güçlüydü. Ayrıca farklı dinlere karşı oldukça hoşgörülü bir yönetim anlayışları vardı. Tarihte ilginç bir detay da şu: Hazar yönetici sınıfının bir dönem Museviliği kabul ettiği biliniyor. Bu durum onları diğer Türk devletlerinden biraz farklı kılar.
Karahanlılar
Karahanlılar aslında tamamen unutulmuş sayılmaz ama hak ettiği kadar konuşulmadığı da bir gerçek. Orta Asya’da kurulan önemli Türk devletlerinden biridir. Karahanlıların en önemli özelliği İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletlerinden biri olması. Bu durum Türk tarihinin yönünü ciddi şekilde değiştirdi.
Ayrıca Türk dili açısından da önemli bir dönemdir. Kaşgarlı Mahmud’un yazdığı Divânu Lügati’t-Türk eseri bu dönemde ortaya çıktı. Bu eser sayesinde o dönemin Türkçesi ve Türk kültürü hakkında önemli bilgiler günümüze ulaştı.
Tarih Neden Bazı Devletleri Unutturur?
Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Bazı devletler kısa süre yaşar, bazıları büyük imparatorlukların gölgesinde kalır, bazıları ise tarih kitaplarında yeterince yer bulamaz. Ama bu onların önemsiz olduğu anlamına gelmez.
İlginizi Çekebilir: Atatürk’ün Kadınlara Verdiği Değer ve Söylediği Tarihi Sözler
Türk tarihi sadece birkaç büyük devletten ibaret değil. Orta Asya’dan Avrupa’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada kurulan birçok devlet, farklı dönemlerde önemli roller oynadı. Bugün çok konuşulmayan bu devletler aslında büyük tarih zincirinin küçük ama değerli halkaları gibi.
Belki de tarih öğrenmenin en güzel tarafı burada. Bilinen isimlerin dışında kalan hikâyeleri keşfetmek insanı bambaşka bir yolculuğa çıkarıyor. Çünkü bazen en ilginç hikâyeler, en az konuşulanların içinde saklı oluyor.
Kaynak: 1
