Arşivlerden Çıkan Gerçekler: Atatürk’ün Vefatı Sonrası Dünya Liderleri Ne Dedi? 10 Kasım sabahı o acı haber yayıldığında, sadece ülkemizde değil, dünyanın öbür ucunda da üzüntü hakimdi. Ankara’ya peş peşe gelen telgraflar sadece usulen yazılmış başsağlığı mesajları değildi; satır aralarında çok net bir şaşkınlık ve eğilmeyen liderlerin bile duyduğu o gerçek saygı vardı.
Cephede onunla çarpışan eski düşmanlarından tutun, adını sadece radyolardan duyan uzak ülkelerin başkanlarına kadar herkes, aslında çok büyük bir adamın gidişine ağlıyordu. İşte o gün devlet başkanlarının, kralların kendi elleriyle yazdığı bu mektuplar, sıradan taziye laflarının çok ötesindeydi.
Herkes, bitmiş bir milletten yepyeni ve modern bir ülke çıkaran o sarsılmaz iradeyi kabul etmişti. Bugün tozlu devlet arşivlerinde duran o orijinal telgraflara baktığımızda, Mustafa Kemal Atatürk’ün sadece bizim değil, aslında tüm dünyanın kaderinde ne kadar derin ve silinmez bir iz bıraktığını çok daha iyi anlıyoruz.
Atatürk’ün Vefatı Sonrası Dünya Liderleri Ne Dedi?
Atatürk’ün vefatı sonrası dünya liderleri sırasıyla taziye mesajlarını iletmişti. İşte devlet arşivlerinde de yer alan bazı taziye mesajları:
ABD
Franklin D. Roosevelt (ABD Başkanı): “Benim üzüntüm iki türlüdür; önce büyük bir adamın kaybından dolayı bütün dünya gibi üzgünüm, ikinci üzüntüm ise bu büyük adamla tanışmak konusundaki içten dileğimin gerçekleşmesine imkân kalmamış olmasıdır. Modern Türkiye’yi yaratan bu deha önünde eğilirim.”
Avrupa Liderleri
Winston Churchill (İngiltere Başbakanı): “Savaşta Türkiye’yi kurtaran, savaştan sonra da Türk milletini yeniden dirilten bu olağanüstü lider önünde saygıyla eğilirim. Onun ölümü, sadece ülkesi için değil, Avrupa için de büyük bir kayıptır.”
David Lloyd George (İngiltere Eski Başbakanı): “Yüzyıllar nadir olarak dâhi yetiştirir. Şu talihsizliğimize bakın ki, o büyük dâhi çağımızda Türk Milleti’ne nasip oldu. Mustafa Kemal’in dehasına karşı elden ne gelirdi?”
Albert Lebrun (Fransa Cumhurbaşkanı): “Akıllı ve barışçı yöntemlerle gerçekleştirdiği eseri, halkların tarihinde silinmez izler bırakacaktır. Fransa, bu büyük devlet adamının anısını daima saygıyla anacaktır.”
Eduard Daladier (Fransa Başbakanı): “Fransa, kendisine pek çok dostluk belirtileri göstermiş olan ve Türk milletini modern uygarlığa ulaştıran bu büyük adamın anısını daima canlı tutacaktır.”
İlginizi çekebilir: 10 Kasım 1938 Gazete Manşetleri
Eleftherios Venizelos (Yunanistan Eski Başbakanı): “Bir ulusun hayatında bu kadar az sürede bu denli köklü ve barışçıl bir değişim yapan başka bir lider yoktur. O, Yakın Doğu’da yeni bir çağ açmıştır ve iki millet arasında sarsılmaz bir barış köprüsü kurmuştur.”
Metaksas (Yunanistan Başbakanı): “Yunanistan, modern Türkiye’nin kurucusu ve kalbi olan bu büyük devlet adamının kaybından ötürü derin bir acı duymaktadır. O, Balkan paktının ve kalıcı barışın en sadık koruyucusuydu.”
Adolf Hitler (Almanya Şansölyesi – Resmi Telgraf): “Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatı sebebiyle Türk milletinin uğradığı büyük kayıptan dolayı en derin taziyelerimi sunarım. O, kendi milletinin haklarını savunurken tüm dünyaya örnek olmuştur.”
İtalya Krallığı (Resmi Hükümet Tebliği – Kasım 1938): “İtalyan Hükümeti, modern Türkiye’nin kurucusu ve kalbi olan büyük devlet adamının kaybından dolayı Türk milletinin hissettiği derin acıyı samimiyetle paylaşmaktadır.”
İsveç Başbakanı (Per Albin Hansson – Kasım 1938): “Atatürk, yıkılmış bir devletin küllerinden modern, bağımsız ve canlı bir organizasyon yaratmayı başaran nadir liderlerdendir. Onun uyguladığı reformlar sadece kendi ülkesine değil, tüm dünyaya ilham vermiştir.”
Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku
Yugoslavya Kralı adına Başbakan (Milan Stojadinović – Kasım 1938): “Dost Türkiye’nin ulu önderi Atatürk’ün vefatı Balkan Paktı’nın ve kalıcı barışın en büyük koruyucusunun kaybı demektir. Hatırası önünde saygıyla eğiliyoruz.”
Mihail Kalinin (Sovyetler Birliği Merkez Yürütme Komitesi Başkanı): “Bütün hayatını Türk halkının özgürlük ve bağımsızlık mücadelesine adayan, Sovyet-Türk dostluğunun sarsılmaz temelini atan büyük devlet adamının vefatı karşısında derin acımızı bildiririz.”
Maksim Litvinov (Sovyetler Birliği Dışişleri Komiseri): “Atatürk, çağımızın en göz kamaştırıcı devlet adamlarından biriydi. Sadece Türkiye’yi modernleştirmekle kalmadı, dünya siyasetinde de dengeleri değiştiren dâhi bir lider olduğunu kanıtladı.”
Asya ve Orta Doğu
Amanullah Han (Afganistan Kralı): “O büyük insan yalnız Türkiye için değil, bütün Doğu, bütün Doğu ulusları için de en büyük önderdi. Sömürge altındaki tüm milletler onun açtığı yoldan yürüyecektir.”
İran Şehinşahlığı (Resmi Hükümet Bildirisi): “Atatürk’ün ölümü dolayısı ile Kraliyet Sarayı Şehinşâhi ve hükûmet bir ay resmî yas ilân etmiştir. Majeste Şehinşah, gömme töreninin sonuna kadar İran’da askerî ve resmî binalar üzerinde ve yabancı ülkelerdeki İran temsilciliklerinde bayrakların yarıya indirilmesini emir buyurmuşlardır.”
Ma Shao-Cheng (Çinli Devlet Adamı ve Yazar): “Mustafa Kemal yeni Türkiye’nin kalbidir. Eski, yıpranmış bir toplumdan yepyeni, güçlü bir millet yaratmış, esrarlı kişiliğiyle kendini herkese saydırmış, enerjisiyle herkesi kendine inandırmıştır.”
Muhammed Ali Cinnah (Pakistan’ın Kurucu Lideri / Hindistan Müslümanları Lideri): “Atatürk, İslam dünyasındaki en büyük devlet adamı ve modern çağın en olağanüstü lideridir. O, çökmüş bir imparatorluktan modern ve bağımsız bir devlet çıkarmayı başararak tüm mazlum milletlere rehber olmuştur.”
Mısır Başbakanı (Muhammed Mahmud Paşa – Kasım 1938): “Atatürk’ün ölümü yalnız Türk ulusu için değil, onun rehberliğine, inkılaplarına ve dostluğuna çok muhtaç olan bütün Doğu dünyası için telafisi imkansız bir kayıptır.”
Dönemin Suriye Devlet Başkanı (Cemil el-Merdam – Kasım 1938): “Atatürk’ün gerçekleştirdiği büyük mucizeler, istiklalini arayan tüm Doğu halklarının ruhuna bağımsızlık ateşi üflemiştir. O, insanlığın yetiştirdiği en ulu şahsiyetlerden biridir.”
Devlet arşivlerinden ve resmi kaynaklarından derlediğimiz taziye mesajları bu şekilde. 10 Kasım 1938’den sonra dünyanın dört bir yanından Ankara’ya, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne adeta başsağlığı telgrafları yağdı. Sitemizde o dönemin gazete manşetlerini yayınlamıştık. Tarihin seyrini değiştiren bir lidere dünyanın nasıl veda ettiğini bu orijinal satırlarla da görün istedik.
