Osmanlı’nın ve Atatürk’ün İzin Vermediği Papa Neden Türkiye’ye Geliyor? Papa 14. Leo‘nun 27 Kasım 2025’te Türkiye’ye yapacağı ziyaret, yıllardır tartışılan bir konuyu yeniden gündeme taşıdı. Ankara’dan başlayıp İstanbul ve İznik’e uzanacak bu gezi, Birinci İznik Konsili’nin 1700. yıldönümünü anma amacıyla düzenleniyor. Peki, Osmanlı padişahları ve Mustafa Kemal Atatürk‘ün reddettiği papa ziyaretleri, neden bugün mümkün hale geliyor?
Osmanlı Döneminde Papa’nın Reddedilen Davetleri
Osmanlı İmparatorluğu, Hristiyan dünyasının önemli bir parçası olmasına rağmen, Vatikan’la ilişkilerde temkinli bir çizgi izledi. 15. yüzyılda Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethinden sonra, Papa II. Pius’un gönderdiği mektup cevapsız kaldı. Papa, Osmanlı’ya karşı Haçlı Seferi ilan etmek istiyordu. Bu mektup, sadece dini bir uyarı değil, aynı zamanda siyasi bir meydan okumaydı. Fatih, cevap vermeyi bile uygun görmedi ve Fener Rum Patrikhanesi’ni destekleyerek Ortodoksları Roma’ya karşı konumlandırdı.
Daha sonraki yüzyıllarda da benzer talepler geldi. Dönemin Papa’ları, kutsal mekanlara erişim veya diplomatik görüşmeler için Osmanlı’ya başvurdu. Ancak imparatorluk, egemenliğini koruma kaygısıyla bu istekleri reddetti. Örneğin, 19. yüzyılda Papa IX. Pius’un Kudüs ve diğer kutsal topraklardaki planları, Osmanlı’nın onayı olmadan ilerlemedi. Bu reddedilmeler, sadece dini rekabetten değil, imparatorluğun çok uluslu yapısını koruma stratejisinden kaynaklanıyordu.
Vatikan’ın müdahaleleri, Balkanlar’daki milliyetçi hareketleri tetikleyebilirdi. Osmanlı’nın bu tutumu, güç dengesini gözetiyordu aslında. Papa’nın bir ziyareti, iç karışıklıklara yol açabilirdi. Sonuçta, imparatorluk, Hristiyan azınlıkları yönetirken Vatikan’ı dışarıda tutmayı tercih etti.
Atatürk’ün Laiklik Çizgisi ve Papa’ya Kapıların Kapatılması
Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte, Mustafa Kemal Atatürk‘ün vizyonu bu ilişkiyi kökten değiştirdi. 1924’te, Papa’nın İznik’e yapmayı planladığı ziyaret talebi reddedildi. Neden olarak Atatürk, yeni devletin laik yapısını pekiştirmek istediği biliniyor. İznik Konsili, Hristiyanlık tarihinin dönüm noktalarından biriydi. 325’te toplanan bu meclis, İsa’nın ilahiliğini onaylamıştı. Papa’nın buraya gelmesi, dini sembolizmi siyasi bir araç haline getirebilirdi.
Atatürk dönemi, dinin devlet işlerine karışmasını engelleyen reformlarla geçti. Lozan Antlaşması’yla Fener Rum Patriği’nin ekümenik statüsü sınırlanmıştı. Papa’nın ziyareti, bu dengeyi bozabilirdi. 1930’larda benzer bir talep geldiğinde de izin çıkmadı. Atatürk, “Bizim dinimiz en makul ve en tabii dindir. Ve ancak bundan dolayıdır ki, son din olmuştur.” derken, herhangi bir dış dini otoritenin müdahalesine kapalı bir Türkiye çiziyordu.
Bu reddedilmeler, milli egemenliği koruma içgüdüsünden doğmuştu. Atatürk, dinler arası diyaloğu teşvik etse de, Vatikan’ı stratejik bir aktör olarak görüyordu.
Papa Neden İznik’i Ziyaret Ediyor?
Papa 14. Leo’nun 2025 Ziyareti: Neden Şimdi?
Papa 14. Leo, Nisan 2025’te Francis’in vefatından sonra seçildi. İlk yurtdışı gezisi Türkiye’ye. 27 Kasım’da Ankara’ya iniyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan‘la görüşecek ve Anıtkabir’i ziyaret edecek. Sonra İstanbul’a geçip Sultanahmet Camii’ni görecek. Son ziyaret ise İznik’e.
Peki, Osmanlı ve Atatürk’ün reddettiği bu ziyaret neden onaylandı? Birkaç neden öne çıkıyor. İlk olarak, dini bir anma. Birinci İznik Konsili, Hristiyan birliğinin simgesi. Papa Francis de 2025’te burayı ziyaret etmeyi planlamıştı. Leo, bu mirası sürdürüyor. İkinci neden, barış mesajları. Ziyaret, Orta Doğu gerilimleri arasında geliyor. Papa, Lübnan’a da uğrayacak ve Gazze’deki savaşa değinecek. Türkiye’nin arabuluculuk rolü, Vatikan için ideal bir zemin.
Üçüncü faktör, diplomatik ilişkiler. Türkiye-Vatikan bağları 1960’lardan beri gelişiyor. Papa VI. Paul’un 1967 ziyaretiyle başladı. Bugün, ikili anlaşmalar ve kültürel değişimler var. Leo’nun Anıtkabir ziyareti, Atatürk’e saygı duruşu niteliğinde. Bu, geçmiş reddedilmelerin ötesinde bir jest. Son olarak, küresel bağlam. İklim değişikliği, mülteci krizi ve dinler arası diyalog gibi konularda Türkiye ve Vatikan işbirliği yapıyor.
Ziyaretin Yarattığı Tartışmalar ve Tepkiler
Her ne kadar resmi olarak dini olsa da, ziyaret siyasi yankı buluyor. Atatürkçü Düşünce Derneği, Fener Rum Patriği’nin ekümenik iddiasını güçlendirebileceğini söylüyor. Türk Ortodokslar, “Dini değil, siyasi bir hamle” derken, Sosyal medyada da “Atatürk izin vermezdi” paylaşımları yapılıyor.
Öte yandan, destekleyenler de var. Dinler arası diyalog, Türkiye’nin yumuşak gücünü artırabilir deniyor. Bazıları, CIA’nın 1940’lardaki “thenagoras Operasyonu’nu hatırlatıyor: Fener Rum Patriğini Sovyet karşıtı merkez yapmak. Bugün de benzer bir strateji mi? konusunda tartışmalar sürüyor.
X platformunda (eski Twitter), #İznik etiketiyle binlerce paylaşım yapıldı. Bazıları felaketin habercisi diyor, bazıları da barış fırsatı olarak görüyor.
Kaynak: 1
