Doğu Karadeniz deyince akla horon, kemençe, sisli yaylalar ve tabii ki çok özel gelenekler geliyor. Bunlardan biri de Kalandar Gecesi. Birçok kişi eminiz ki ilk kez duyuyor bu terimi. Aslında bu gelenek, yüzyıllardır bölgede yeni yılı karşılamanın en renkli, en eğlenceli ve biraz da gizemli yolu. Peki Kalandar Gecesi tam olarak nedir, ne zaman kutlanır, neler yapılır?
Kalandar Gecesi Nedir?
Kalandar ya da bir diğer adı ile Kalanda kelimesi Latince “Calendae” sözcüğünden geliyor. Kelime anlamı olarak “ayın ilk günü” anlamına sahip. Eski Roma’da yeni ayın başladığı günlere verilen isimdi bu. Doğu Karadeniz’e ulaştığında ise anlamı değişti.
Bölgenin eski halkı olan Rumlar zamanında Rumi takvime göre yılın ilk ayı ve yeni yıl başlangıcı olarak kabul edildi. Miladi takvime göre bu, genelde 13 Ocak gecesi ile 14 Ocak gününe denk geliyor. Yani bizim bildiğimiz 1 Ocak yılbaşı değil, Karadeniz’in kendi yılbaşı kutlaması diyebiliriz buna. Hatta bazıları “kocakarı yılbaşısı” diye de adlandırıyor.
Kalandar Gecesi Nasıl Kutlanıyor?
Kalandar gecesinde akşam olunca çocuklar ve gençler sokaklara dökülüyor. Ellerinde poşetler ya da bez çantalara uzun bir ip bağlıyorlar. Sonra komşu kapısına bırakıp zili çalıp hızla kaçıyorlar. İçeridekiler çantayı açıyor ve içine fındık, ceviz, elma, armut, kuru incir, şeker, bazen de tereyağı ya da bir parça peynir koyuyor.
İlginizi çekebilir: Eski Türklerin Kış Gündönümü Geleneği: Nardugan Bayramı Nedir?
Bu sırada kapının önünde bekleyenler arasında tatlı bir telaş başlıyor. Kimisi yüksek sesle maniler söylüyor:
- Kalandar gecesi devlet bacası
- Tasımı dolduran cennet hocası
- Doldurtmayan cehennem hocası…
Maniler köyden köye biraz değişse de hepsinde aynı dilek var: bolluk, bereket ve biraz da muziplik.
Bazı gençler ise daha eğlenceli bir yola sapıyor. Yüzlerini isle karartıp, boyunlarına çan takıyor, üstlerine eski hayvan postları geçiriyorlar.
Sokaklarda “Karakoncolos” ya da “Momoyer” diye bağırarak dolaşıyorlar. Aslında bu, kışın zor ruhlarını kovma ritüeli. Hem korkutucu hem de çok komik bir görüntü ortaya çıkıyor. Evlerde ise sofralar çoktan kurulmuş oluyor. Lahana sarması, haşlanmış mısır, patates, kabak, bolca meyve ve kuruyemiş… Kışın en güzel lezzetleri bir araya geliyor.
Kalandar Gecesi İle İlgili Belgesel
Hava Tahmini ve Bereket Ritüelleri
Kalandar gecesinin en ilginç yanlarından biri de hava tahmini oyunu. Bazı evlerde 12 tane zeytin yaprağı alınıyor, her biri bir ayı temsil ediyor. Yapraklar sırayla ateşe atılıyor. Düzgün yanan yaprak o ayın sakin ve güzel geçeceğini, alevle birlikte savrulan yaprak ise fırtınalı ve rüzgarlı bir ayı işaret ediyor.
Bazı köylerde ise 7 kişi bir araya geliyor. Aralarında bir annenin hem ilk hem de en küçük çocuğu mutlaka oluyor. Bu yedi kişi ev ev dolaşıp bir tutam un, bir tutam tuz ve biraz su topluyor. Sonra bu malzemelerle özel bereket çörekleri yapılıyor.
Kalandar Gecesi Geleneği Neden Hala Bu Kadar Canlı?
Kalandar Gecesi sadece eğlence değil. Soğuğun, karın, kışın en zor günlerinde bütün köy bir araya getiren bir gelenek. Birlikte gülüyor, birlikte şarkı söylüyor, birlikte umutlanıyor insanlar. Belki de tam bu yüzden yıllar geçse de unutulmuyor. Bugün Trabzon’un Maçka, Çaykara, Of gibi ilçelerinde ve Gümüşhane’nin bazı köylerinde hala bütün canlılığıyla kutlanıyor.
Hatta büyük şehirlerde yaşayan birçok Karadenizli, 13 Ocağı 14’üne bağlayan gece evinde küçük de olsa bir Kalandar sofrası kuruyor, çocuklarına çanta attırıyor. Eğer bir gün ocak ortasında yolunuz Karadeniz’e düşerse, o geceyi orada geçirmenizi öneriyoruz. Belki kapınıza bir çanta bırakılır, belki de siz bir maniye eşlik edersiniz.
Kaynak: 1
