Alüminyum fosfit, son günlerde maalesef hayatını kaybeden bir aile sebebi ile gündemde. İstanbul, Fatih’te Almanya’dan gelen bir ailede anne ve iki küçük çocuğu tahtakurusu ilacı diye kullanılan bir maddeden zehirlenip hayatını kaybetti. Bir kaç gün sonra da ailenin babası vefat etti. Şimdiden söyleyeyim, o maddenin adı alüminyum fosfit. Belki “selphos”, “quickphos” ya da “zehir tableti” diye duymuşsunuzdur. Tarımda çok işe yarayan bir ilaç ama yanlış kullanılınca insanları dahi öldürebiliyor. Peki alüminyum fosfit tam olarak nedir, neden bu kadar ölümcül ve nasıl oluyor da bir tabletle insan hayatını söndürüyor?
Alüminyum Fosfit Nedir?
Kimyasal formülü AlP olan gri-yeşilimsi bir katı. Genellikle 3 gramlık tabletler, pelletler ya da toz halinde satılıyor. Nemle ya da suyla temas eder etmez çok hızlı bir şekilde fosfin gazı (PH₃) çıkarıyor. İşte bütün mesele bu gazda. Bu reaksiyon o kadar şiddetli ki, kapalı ortamda birkaç saat içinde bütün alanı zehirli gazla dolduruyor.
Alüminyum Fosfit Ne İşe Yarar, Nerede Kullanılır?
Alüminyum fosfit, tahıl ve bakliyat depolarını böceklerden, farelerden korumak için kullanılır. Buğday, arpa, pirinç, nohut, mercimek siloları, gemi ambarları, büyük depolar da tercih edilir. Çünkü fosfin gazı böceklerin solunum sistemini anında çökertir, yumurtalarını bile öldürür.
İlginizi çekebilir: Fosfin Gazı Nedir, Nerelerde Kullanılır? İnsanları Nasıl Etkiler?
Başka bir ilaç bu kadar derine nüfuz edemiyor. O yüzden büyük ölçekli tarımda hala alternatifi çok az. Ama dikkat etmek gerek. Sadece lisanslı firmalar ve eğitimli kişiler kullanmalı. Evde, apartmanda, küçük depolarda kesinlikle kullanılmamalı.
İnsanları Neden Bu Kadar Kolay ve Hızlı Öldürüyor?
Fosfin gazı insan hücrelerinin enerji fabrikası olan mitokondride sitokrom c oksidazı bloke ediyor. Yani oksijen hücrelere ulaşsa bile kullanılamıyor. Vücut adeta içten içe boğuluyor. Üstüne bir de serbest oksijen radik radikaller oluşuyor, kalp, akciğer, karaciğer, böbrek her yer hasar görüyor.
Bir tek 3 gramlık tablet bile 1 gram civarı saf fosfin gazı üretiyor. Bu miktar bir yetişkini rahatlıkla öldürebilir. Soluma yoluyla bile 400-600 ppm konsantrasyonda birkaç saat içinde ölüm getiriyor. Dünyada ve Türkiye’de intihar vakalarının korkunç bir kısmını bu madde oluşturuyor. Köyde, kasabada ziraat bayisinden kolayca alınabiliyor diye maalesef tercih ediliyor.
İlginizi çekebilir: Karbonmonoksit Zehirlenmesi Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Alüminyum Fosfit Zehirlenmesinin Belirtileri Nelerdir?
Zehirlenme genellikle zehirli gazı solumu sebebiyle olur. Kişi gaza maruz kaldıktan ya da direkt olarak tükettikten sonra şu belirtiler görülür:
- Şiddetli kusma (bazen sarımsak kokulu)
- Karın ağrısı ve yanma hissi
- Bulantı
- Ağızdan ve burundan sarımsak ya da çürümüş balık kokusu
- Hızlı nefes alma, nefes darlığı
- Baş dönmesi, huzursuzluk, ajitasyon
- Kalp atışında hızlanma ya da düzensizlik
- Kan basıncında ani düşüş (şok tablosu)
- Bilinç bulanıklığı, havale geçirme
- Akciğer ödemi (nefes alırken köpüklü balgam)
- Sarılık ve karaciğer yetmezliği belirtileri
Zehirlenme çok hızlı ilerler. İlk 6-12 saat içinde ağır şok ve kalp-dolaşım sorunları gelişebilir. 24-48 saat içinde ise çoklu organ yetmezliği görülür. Uzmanların belirttiğine göre koku çok tipiktir. Hastanın ağzından veya kusmuğundan gelen keskin sarımsak kokusu tanı koydurucu olabilir. Ayrıca gümüş nitrat testi (silver nitrate paper test) yapılarak nefes havasında fosfin gazı kolayca saptanabilir. Kan gazında şiddetli metabolik asidoz (pH çok düşük) ve laktat yüksekliği de görülür.
Alüminyum Fosfit Zehirlenmesi Tedavisi
Maalesef bunun tam çaresi, yani “panzehiri” yok. Doktorların yapabileceği tek şey, kişiyi hayatta tutmaya çalışmaktır. Bunun için sadece iyi bir yoğun bakım şarttır. Genelde tedavi şu şekilde ilerler:
- Hemen damar yolu açılır, serumlar takılır ki tansiyon düşmesin.
- Nefes alması bozulduysa makineye bağlanır.
- Vücut çok asitlendiği için damardan özel serumlar verilir, bu asidi temizlemeye çalışırlar.
- Kalbi durduracak gibi oluyorsa magnezyum iğnesi yapılır.
- Karaciğer ve böbrekler iflas etmeye başlarsa diyaliz yapılır.
- Bazen yağlı serum (intralipid) ya da antioksidan ilaçlar (NAC) denenir ama bunlar henüz kesin çözüm değil.
Yani özetle: Doktorlar vücudun kendi kendine temizlenmesini beklerken, kalbi, akciğeri, böbreği çalışır halde tutmaya çalışır.
Sonuç Olarak…
Alüminyum fosfit zehirlenmesi çok hızlı ve sinsi ilerleyen bir tablodur. Sarımsak kokusu, şiddetli kusma ve şok üçlüsü varsa akla hemen bu zehirlenme gelmelidir. En ufak şüphede 112 aranmalı ve hasta vakit kaybetmeden bir hastaneye ulaştırılmalıdır. Bu ilaçların evde bulundurulmaması, reçetesiz satılmaması ve intihar amaçlı kullanımın önlenmesi toplum sağlığı açısından çok önemli.
Kaynak: 1
