Beş çayı deyince çoğumuzun aklına küçük sandviçler, kurabiyeler, kekler ve tabii ki mis gibi demlenmiş bir fincan çay geliyor. Özellikle İngiliz kültürüyle özdeşleşen bu gelenek, zamanla dünyanın farklı yerlerinde de kendine yer buldu. Aslında beş çayı sadece saat beşte içilen çaydan biraz daha fazlası. Arkasında ilginç bir tarih, farklı sunum kuralları ve zamanla değişen alışkanlıklar var. Gelin, günlük hayatımızda sık sık duyduğumuz beş çayı hakkında çok bilinmeyen 10 bilgiye birlikte bakalım.
Beş Çayı Hakkında Bilmeniz Gereken 10 İlginç Bilgi
1. Beş çayının kökeni İngiltere’ye dayanıyor
Beş çayı denince akla ilk İngiltere’nin gelmesinin bir nedeni var. Bu gelenek, İngiliz çay kültürünün önemli parçalarından biri. Sanılanın aksine İngiltere’de herkes tam olarak saat 17.00’de çay içip masaya oturmuyor. Afternoon tea yani ikindi çayı, öğle ile akşam yemeği arasında yapılan sosyal bir öğün olarak ortaya çıkmış.
2. Bu geleneğin ortaya çıkmasında açlık da etkili
Hikâyenin ilginç tarafı burada başlıyor. 1800’lü yıllarda İngiltere’de akşam yemeği günümüzde olduğundan daha geç yenebiliyordu. Öğle yemeği ile akşam yemeği arasında uzun saatler olunca bazı insanlar acıkıyordu. Rivayete göre Bedford Düşesi Anna Maria Russell, bu uzun arada çay ve hafif yiyecekler istemeye başladı. Zamanla bu alışkanlık sosyal bir buluşmaya dönüştü.
3. Asıl adı tam olarak “Beş Çayı” değil
Biz Türkiye’de beş çayı demeye alışmışız. İngilizcede ise daha yaygın kullanılan ifade afternoon tea. Yani aslında bu gelenek kesin olarak saat 17.00’ye bağlı değil. Öğleden sonra yapılan çay ve atıştırmalık buluşmasını ifade ediyor. Bu yüzden İngiltere’de saat dörtte yapılan bir çay daveti de gayet normal.
İlginizi Çekebilir: Besin Piramidi Nedir? 2026 İtibariyle Besin Piramidi Ters Döndü!
4. Beş çayında sadece çay yok
Klasik bir afternoon tea masasına baktığınızda sadece bir demlik çay görmezsiniz. Küçük sandviçler, çörekler, kekler, kurabiyeler ve tatlılar da sofranın önemli parçalarıdır. Özellikle İngiliz usulünde scone adı verilen küçük çörekler dikkat çeker. Bunlar genellikle kaymak kıvamındaki clotted cream ve reçelle servis edilir.
5. Çörek konusunda İngilizlerin bile tartışması var
Çörek yani aslında İngilizlerin scone adını verdiği yemeğin, nasıl yenmeli sorusu İngiltere’de ciddi bir konu haline gelebiliyor. Özellikle Devon ve Cornwall bölgelerinde kremanın ve reçelin hangi sırayla sürüleceği konusunda farklı gelenekler var. Devon usulünde önce krema, sonra reçel.. Cornwall usulünde ise önce reçel, ardından krema geliyor. Küçük bir detay gibi görünüyor ama konu İngilizler için hiç de küçük değil.
6. Beş çayı bir sosyalleşme şekliydi
Bugün arkadaşlarımızla kahve içmeye gitmek ne kadar doğal geliyorsa, geçmişte çay davetleri de benzer bir sosyal işlev görüyordu. İnsanlar bir araya geliyor, sohbet ediyor, çay içiyor ve küçük yiyeceklerle vakit geçiriyordu. Yani beş çayı aslında sadece karın doyurmak için değil, birlikte zaman geçirmek için de önemliydi.
İlginizi Çekebilir: Yağları Cayır Cayır Yakıyor: Ananas Sirkesi Nasıl Kullanılır? Faydaları Nelerdir?
7. High tea ile afternoon tea aynı şey değil
Bu iki ifade sık sık birbirine karıştırılıyor. Afternoon tea daha hafif bir öğün ve genellikle küçük sandviçler, scone ve tatlılarla servis ediliyor. High tea ise tarihsel olarak daha doyurucu yiyeceklerin bulunduğu, işçi sınıfıyla da ilişkilendirilen bir akşam öğünüydü. Yani “high” kelimesi burada daha lüks bir çay anlamına gelmiyor.
8. Çayın kendisi kadar sunum da önemli
Klasik beş çayında sunumun ayrı bir yeri var. Katlı servis tabakları, küçük porselen fincanlar, çaydanlıklar ve minik tabaklar sofraya farklı bir hava katıyor. Aslında evde yapılan bir beş çayını keyifli hale getirmek için çok pahalı eşyalara da gerek yok. Güzel bir fincan, birkaç kurabiye ve sevdiğiniz insanlarla kurulan uzun bir sohbet çoğu zaman yeterli.
9. İngilizlerin çay alışkanlığı zamanla değişti
İngiltere’de çay kültürü yüzyıllar içinde oldukça değişti. Siyah çay uzun süre en popüler seçeneklerden biri oldu. Günümüzde ise bitki çaylarından farklı siyah çay karışımlarına kadar pek çok seçenek tüketiliyor. Earl Grey ve English Breakfast gibi çaylar da İngiliz çay kültürüyle güçlü şekilde özdeşleşmiş durumda.
İlginizi Çekebilir: Sindirim Sistemini Zorlayan 7 Besin!
10. Beş çayının en güzel tarafı aslında sohbet
Bence bu geleneğin en güzel tarafı çayın kendisinden bile çok masanın etrafında oluşan sohbet. Bir fincan çay bazen saatlerce konuşmanın bahanesi olabiliyor. Özellikle arkadaşlarla yapılan uzun çay sohbetlerinin tadı başka oluyor. Masada kek biraz dağılsa, çay ikinci kez demlense hatta sohbet planlanandan birkaç saat uzun sürse bile kimse bundan şikâyet etmiyor.
Beş çayı bugün klasik kurallarıyla uygulanmasa bile hâlâ sıcak ve samimi bir buluşma fikrini yaşatıyor. Üstelik bunun için illa porselen takımlar çıkarmaya ya da saat tam beşte masaya oturmaya gerek yok. Sevdiğiniz bir çayı demleyip yanına küçük bir kek veya birkaç kurabiye koymanız bile yeterli..
Kaynak: 1
