Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi! UNESCO, 1972 yılında “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme”yi hayata geçirdi. Bu sözleşme, insanlık için eşsiz değere sahip yerleri korumayı ve gelecek nesillere aktarmayı amaçlıyor. UNESCO Dünya Mirası Listesi, bu özel yerlerin resmi olarak tanındığı yer. Ama bir yerin bu listeye girmesi için önce UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınması gerekiyor.
Bu liste, adeta bir “adaylık başvurusu” gibi. Ülkeler, “Bu yer bizim için çok özel, dünyaya da tanıtmak istiyoruz!” diyerek buraya öneriler sunuyor. Türkiye, 1983’ten beri bu sözleşmenin içinde ve kültürel-doğal hazinelerini dünyaya göstermek için çalışıyor.
Geçici Liste ile Dünya Mirası Listesi Arasındaki Fark Ne?
Geçici Liste, Dünya Mirası Listesi’ne girmek için bir nevi bekleme odası. Dünya Mirası Listesi’ne girmek için UNESCO’nun 10 kriterinden en az birini karşılamak şart. Mesela, “evrensel bir değere sahip olmak” ya da “insanlık tarihine ışık tutmak” gibi. Türkiye’de şu an 22 yer UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde, ama Geçici Liste’deki yerler de kendi başlarına birer yıldız.
Türkiye Bu Listeyi Nasıl Oluşturuyor?
Türkiye, 1994 yılında ilk Geçici Liste’sini hazırladı ve o zamandan beri düzenli olarak güncelliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile UNESCO Türkiye Milli Komisyonu, bu iş için kolları sıvıyor. Her bir yer için detaylı bir dosya hazırlanıyor. Bu dosyalarda, “Bu yer neden bu kadar özel?” sorusuna cevap veriliyor. Tarihi, kültürel ya da doğal değeri, bilimsel verilerle kanıtlanıyor. Yani, “Bizde bu var!” deyip geçmek yok; her şey titizlikle hazırlanıyor.
Bu süreç, hem kültürel hem doğal mirasları koruma altına almak hem de Türkiye’yi dünya sahnesinde daha görünür kılmak için önemli. Üstelik, sadece somut miraslar değil; mesela Geleneksel Türk Okçuluğu gibi somut olmayan kültürel miraslar için de ayrı bir liste var. Türkiye, her alanda “Ben buradayım!” diyor.
Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi
- Karain Mağarası (Antalya) 1994
- Urartu ve Osmanlı Eski Yerleşimi Ahlat Mezar Taşları (Bitlis) 2000
- Alahan Manastırı (Mersin) 2000
- Alanya (Antalya) 2000
- Harran ve Şanlıurfa (Şanlıurfa) 2000
- İshakpaşa Sarayı (Ağrı) 2000
- Konya Selçuklu Başkenti (Konya) 2000
- Mardin Kültürel Peyzajı (Mardin) 2000
- Selçuklu Kervansarayları Denizli-Doğubayazıt Güzergâhı 2000
- St. Nicholas Kilisesi (Antalya) 2000
- St. Paul Kilisesi, St. Paul Kuyusu ve Tarihî Çevresi (Mersin) 2000
- Sümela Manastırı (Trabzon) 2000
- Likya Uygarlığı Antik Kentleri (Antalya ve Muğla) 2009
- Perge Arkeolojik Alanı (Antalya) 2009
- Sagalassos Arkeolojik Alanı (Burdur) 2009
- Hatay, St. Pierre Kilisesi (Hatay) 2011
- Aizanoi Antik Kenti (Kütahya) 2012
- Beçin Ortaçağ Kenti (Muğla) 2012
- Birgi Tarihî Kenti (İzmir) 2012
- Hacı Bektaş Veli Külliyesi (Nevşehir) 2012
- Hekatomnos Anıt Mezarı ve Kutsal Alanı (Muğla) 2012
- Niğde’nin Tarihî Anıtları (Niğde) 2012
- Mamure Kalesi (Mersin) 2012
- Odunpazarı Tarihî Kent Merkezi (Eskişehir) 2012
- Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi (Gaziantep) 2012
- Zeugma Arkeolojik Alanı (Gaziantep) 2012
- Laodikeia Arkeolojik Alanı (Denizli) 2013
- Akdeniz’den Karadeniz’e Kadar Ceneviz Ticaret Yolu’nda Kale ve Sur Yerleşimleri 2013
- Anadolu Selçuklu Medreseleri (Konya, Kayseri, Sivas, Erzurum, Kırşehir) 2014
- Anavarza Antik Kenti (Adana) 2014
- Kaunos Antik Kenti (Muğla) 2014
- Korykos Antik Kenti (Mersin) 2014
- Kültepe – Kanesh Arkeolojik Alanı (Kayseri) 2014
- Çanakkale ve Gelibolu 1. Dünya Savaşı Alanları (Çanakkale) 2014
- Eflatun Pınar: Hitit Kaya Anıtı (Konya) 2014
- İznik (Bursa) 2014
- Ahi Evran Türbesi (Kırşehir) 2014
- Vespasianus – Titus Tüneli (Hatay) 2014
- Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup (St. Jacob) Kilisesi (Mardin) 2014
- Akdamar Kilisesi (Van) 2015
- Aspendos Antik Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri (Antalya) 2015
- Eshab-ı Kehf Külliyesi (İslami-Osmanlı Sosyal Kompleksi) (Kahramanmaraş) 2015
- Mudurnu Tarihî Ahi Kenti: Ahiliğin Tanıkları (Bolu) 2015
- Dağlık Frigya (Eskişehir, Kütahya, Afyon) 2015
- Stratonikeia Antik Kenti (Muğla) 2015
- Uzunköprü (Edirne) 2015
- İsmail Fakirullah Türbesi ve Işık Kırılma Mekanizması (Siirt) 2015
- Yıldız Sarayı Kompleksi (İstanbul) 2015
- Bodrum Kalesi (Muğla) 2016
- Hacı Bayram Camii ve Çevresindeki Tarihî Alanlar (Ankara) 2016
- Sultan II. Beyazıd Han Külliyesi (Edirne) 2016
- Nuruosmaniye Külliyesi (İstanbul) 2016
- Malabadi Köprüsü (Diyarbakır) 2016
- Tuşpa/Van Kalesi, Van Tarihî Kenti ve Höyüğü (Van) 2016
- Kibyra Antik Kenti (Burdur) 2016
- Yivli Minare Camii (Antalya) 2016
- Assos Arkeolojik Alanı (Çanakkale) 2017
- Ayvalık Endüstriyel Peyzajı (Balıkesir) 2017
- İvriz Kültürel Peyzajı (Konya) 2017
- Priene Arkeolojik Alanı (Aydın) 2018
- Gaziantep Yeraltı Suyu Yapıları: Livas ve Kasteller (Gaziantep) 2018
- Erken Dönem Anadolu Türk Mirası: Danişmend Beyliği Başkenti Niksar (Tokat) 2018
- Justinian Köprüsü (Sakarya) 2018
- Sarıkaya Roma Hamamı (Yozgat) 2018
- Harput Tarihî Kenti (Elazığ) 2018
- İzmir Tarihî Liman Şehri (İzmir) 2020
- Koramaz Vadisi (Kayseri) 2020
- Zerzevan Kalesi ve Mithraeum (Diyarbakır) 2020
- Karatepe Aslantaş Arkeolojik Alanı (Osmaniye) 2020
- Beypazarı Tarihî Kenti (Ankara) 2020
- Mardin Midyat Çevresi (Tur Abdin) Geç Antik ve Orta Çağ Kilise-Manastırları (Mardin) 2021
- Ankara: Modern Bir Cumhuriyet Başkentinin Planlanması ve İnşası (Ankara) 2025
Karma (Doğal ve Kültürel) Miraslar:
- Harşena Dağı ve Pontus Kralları Kaya Mezarları (Amasya) 2015
- Güllük Dağı-Termessos Milli Parkı (Antalya) 2000
- Kekova (Antalya) 2000
- Kemaliye Tarihî Kenti (Erzincan) 2021
Doğal Miras:
- Tuz Gölü Özel Doğa Koruma Alanı (Ankara-Konya-Aksaray) 2013
- Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti (Samsun) 2016
- Ballıca Mağarası Tabiat Parkı (Tokat) 2019
Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi, bizim hikayemizi dünyaya anlatan bir vitrin aslında. Tarihi, kültürü ve doğasıyla Türkiye’yi tanıtan bu liste, aynı zamanda bu değerleri koruma altına alıyor. Bu yerler, sadece bizim için değil, tüm insanlık için kıymetli.
Kaynak: 1
